Arada Bir Duran O Melodi: Rastgelelik ve Müziğin Kesişimi
Bazen bir şarkı çalıyor, tam da ruh halimizle buluşuyor ya da olmuyor mu? Sanki bütün o karmaşık yaşanmışlıklar, bütün o yetişkinleşme sancıları, o tek bir nakaratta toplanıp orada donuyor. Biz gençlik yıllarımızın o tozlu sayfalarından çıkardığımız seslere takıntılıyız zaten; çünkü onlar bizim başlangıç melodimiz sayılır. Ve bu başlangıç melodileri, her zaman düz bir çizgide gitmemişlerdi. Onlar hep kesintili, bazen de tamamen alakasız gibi görünen küçük olayların birikimiyle oluşmuşlar.
İnsan bazen dönüp baktığında, hayatın bir çizgi roman gibi akmadığını fark ediyor. Her şey büyük bir olay örgüsüne bağlıymış gibi görünüyor ama aslında o büyük resim, arka planda sürekli olan, hiç dikkat etmediğimiz o küçük karelerden ibaret. Tıpkı bir şarkının gelişme bölümü gibi; bazen bir ton yükselir, bazen durur, bazen de beklenmedik bir enstrüman girişiyle bizi başka bir atmosfere sürükler. Ve bu sürüklenmelerin çoğu, tamamen rastlantı üzerine kurulu.
Melodiye Ait O Küçük Molalar
Biz öğretmen olarak, öğrencilere bazen mükemmeliyetin tarifini veriyoruz: doğru ritim, doğru perde, doğru nefes alma noktası. Ama müziğin ruhunu anlatmaya çalıştığınızda, o teknik detaylar yetmiyor. O ruh, tam da o "yanlış gelen" anlarda gizli.
Hatırlıyorum da, bir keresinde çok geç kaldığımız bir prova vardı. Herkes gergin, nefes almakta zorlanıyordu. Tam o anda, en genç öğrencim olan Ela, alakasız bir konudan bahsetmeye başladı; annesinin yaptığı bir kurabiyenin tadı üzerineydi. Hiçbir teknik detaya değinmiyorduk, tamamen günlük bir anıydı bu. Ama o an, kafamızdaki tüm gerilim bir anda çözüldü. O kurabiye hikayesi, müziğin o uğraştığımız teknik zorluğun üzerindeki, onu taşıyan ince battaniye oldu diyebilirim. Sanki müziğin o anki ruh halini, o anın atmosferini yakalamış olduk.
Bu, benim için de böyle. Bir eseri veya bir dönemin müziğini dinlerken, bazen o mükemmel yapıya ulaşmanın yolu, o eserin içinde kaybolmuş, bizi o ana götüren bir sonraki cümlede gizlidir. O cümle, o anki duygusal çöküşte, o beklenmedik bir gitar akorunda ortaya çıkar.
Kaosun Orkestrası
Eğer bir şeyi neden "rastgele" olarak adlandırıyorsak, muhtemelen onun bütün parçalarını henüz bütün olarak görmediğimiz içindeyiz demektir. Tıpkı o dönemin gençlik şarkılarındaki gibi; bazen çok aceleci, bazen de çok melankolik bir başlangıçla girerler. Sanki o şarkıyı yazan biri, aklına geleni deftere dökmüş ve sonra "acaba bu oldu mu?" diye düşmüş.
Ve biz, dinleyici olarak, o karışıklığı düzene sokma görevini üstleniyoruz. O dağınık notaları, duygusal bağlamın kılavuzluğunda, bir bütün haline getiriyoruz. Müziğin güzelliği de belki de bu: Kusursuz olan değil, kusurlu oluşundan doğan o geçişlerde saklı. Bir sonraki dinleyişte, belki de o "rastgele" gelen bir sesin aslında bütün parçanın anahtarı olduğunu fark ederiz. İşte konserlerde canlı tutmaya çalıştığım da bu; o ilk heyecanı, o ilk bilinmezliği yeniden yakalamak oluyor.